Θεματική Ενότητα: Υποδομές

ΕΡΩΤΗΣΗ

Προς τον Υπουργό Υποδομών & Μεταφορών

Θέμα: «Συνεχείς αυξήσεις στα διόδια, διαδοχικές επιβαρύνσεις στους πολίτες και κυβερνητική αδράνεια απέναντι στους παραχωρησιούχους».

Τις τελευταίες ημέρες, οι παραχωρησιούχοι των μεγάλων αυτοκινητοδρόμων της χώρας ανακοίνωσαν νέες αυξήσεις στα διόδια, οι οποίες θα τεθούν σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2026.

Η ανακοίνωση αυτή δεν πέφτει σαν κεραυνός εν αιθρία αλλά εντάσσεται σε μια αλληλουχία συνεχών και σωρευτικών επιβαρύνσεων που έχουν ξεκινήσει από το 2023 και θα ολοκληρωθούν το 2026, αποτέλεσμα ενός πλέγματος τιμαριθμικών αναπροσαρμογών και μετατιθέμενων αυξήσεων που, τελικώς, φορτώνονται στους πολίτες.

Το 2023, όπως είναι γνωστό, οι παραχωρησιούχοι δικαιούνταν, βάσει των συμβάσεων, αύξηση της τάξης του 12%. Η τότε κυβέρνηση, εν μέσω προεκλογικών πιέσεων, επέλεξε να αναστείλει την εφαρμογή της και την ίδια στιγμή συμφώνησε να επιμεριστεί η αύξηση αυτή σε τρεις δόσεις, ώστε να εισπραχθεί πλήρως από τους πολίτες μέσα στα έτη 2024, 2025 και 2026.

Το αποτέλεσμα ήταν το 2024 να επιβληθεί αύξηση 7,6%, για το 2025 να έχει κιόλας ανακοινωθεί νέα αύξηση 4,9% και το 2026 να αναμένεται η ολοκλήρωση της είσπραξης του υπολοίπου της «παγωμένης» αναπροσαρμογής του 2023, μαζί με τη νέα τιμαριθμική αναπροσαρμογή που προβλέπεται κάθε Σεπτέμβριο.

Με άλλα λόγια, οι πολίτες δεν επιβαρύνονται από ένα μεμονωμένο ποσοστό αύξησης, αλλά υφίστανται μια διαρκή, πολυετή άνοδο στο κόστος μετακίνησης, όπου κάθε νέα χρονιά προστίθεται πάνω στην προηγούμενη.

Ακόμη σοβαρότερο είναι ότι οι αυξήσεις αυτές συνοδεύονται και από νέους σταθμούς διοδίων – χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ο νέος σταθμός της Ολυμπίας Οδού στην έξοδο της Πάτρας – που δεν αποτελούν αναπροσαρμογή, αλλά νέα χρέωση και μάλιστα σε έναν ήδη υπερτιμημένο άξονα.

Τα αποτελέσματα της κυβερνητικής πολιτικής είναι σήμερα ορατά σε όλους. Η διαδρομή Αθήνα–Πύργος ανεβαίνει από 15,40 ευρώ στα 19,50 ευρώ, η Αθήνα–Θεσσαλονίκη ξεπερνά τα 35 ευρώ, και αντίστοιχες αυξήσεις καταγράφονται σε όλους τους μεγάλους αυτοκινητοδρόμους.

Το κόστος αυτό επηρεάζει την καθημερινότητα εργαζομένων, επισκεπτών, επαγγελματιών και μεταφορέων, με άμεση επίπτωση στο κόστος ζωής, στη μεταφορά αγαθών και στη λειτουργία των περιφερειακών οικονομιών.

Οι νέες αυξήσεις διοδίων, όπως και οι προηγούμενες, είναι απόρροια των συμφωνιών της κυβέρνησης με τους παραχωρησιούχους, με τους πολίτες να είναι αυτοί που καλούνται να καλύψουν πλήρως και από την τσέπη τους τις αυξήσεις του 2023, μαζί με τη συνεχή τιμαριθμική αναπροσαρμογή.

Οι αυξήσεις έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία τα ελληνικά νοικοκυριά δοκιμάζονται από τη συνεχή άνοδο του κόστους ζωής. Η ακρίβεια στην ενέργεια, στα καύσιμα, στα τρόφιμα και στις βασικές υπηρεσίες έχει περιορίσει δραματικά το διαθέσιμο εισόδημα, ενώ η αύξηση του κόστους μετακίνησης λειτουργεί πολλαπλασιαστικά στην καθημερινή οικονομική πίεση.

Σε πολλές περιφερειακές περιοχές, όπου η μετακίνηση μέσω αυτοκινητοδρόμων είναι ουσιαστικά υποχρεωτική, οι διαδοχικές ανατιμήσεις στα διόδια συνιστούν βάρος που επιτείνει τις ανισότητες και υπονομεύει την κοινωνική συνοχή.

Η ευκολία με την οποία το Υπουργείο αποδέχεται και υλοποιεί τις αποφάσεις των παραχωρησιούχων, χωρίς καμία αντίστοιχη μέριμνα για τους πολίτες, γεννά εύλογα ερωτήματα για το ποιου τα συμφέροντα τελικά υπηρετούνται.

Την ίδια στιγμή, ο τομέας των παραχωρήσεων συγκεντρώνεται πλέον σε λίγους ισχυρούς ομίλους, γεγονός που περιορίζει τον ανταγωνισμό και αυξάνει την εξάρτηση του Δημοσίου από τους παραχωρησιούχους.

Αυτό καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για ενεργή και ουσιαστική εποπτεία, επαναδιαπραγμάτευση των συμβάσεων, όπου αυτό είναι εφικτό και κυρίως για πολιτική βούληση που να προασπίζει το δημόσιο συμφέρον.

Επειδή, οι πολίτες έχουν δικαίωμα σε προσιτές και ποιοτικές μεταφορές,

Επειδή, η συνεχής μετακύλιση των αυξήσεων στους χρήστες των αυτοκινητροδρόμων υπονομεύει την κοινωνική συνοχή και τη βιώσιμη περιφερειακή ανάπτυξη,

Επειδή, η κυβέρνηση κατά τις διαπραγματεύσεις με τους παραχωρησιούχους όφειλε να μεριμνά πρωτίστως για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων των πολιτών,

Επειδή, η λειτουργία των παραχωρήσεων δεν μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός εγγυημένης κερδοφορίας για τους ομίλους, χωρίς ισόρροπη πρόβλεψη για τους χρήστες.

Ερωτάται ο κ. Υπουργός:

1. Ποια είναι η αναλυτική κατανομή των αυξήσεων που θα εφαρμοστούν από 1/1/2026 ανά κατηγορία οχήματος και ανά αυτοκινητόδρομο; Ποιο μέρος της αύξησης αφορά στην τιμαριθμική αναπροσαρμογή και ποιο το υπόλοιπο της μεταφερόμενης προσαύξησης του 2023;
2. Για ποιον λόγο επιλέχθηκε η σταδιακή επιβολή της αύξησης του 2023 σε τρία έτη; Υπήρξε μελέτη κοινωνικών επιπτώσεων;
3. Ποιες πρωτοβουλίες έχει λάβει το Υπουργείο για την επανεξέταση κρίσιμων όρων των συμβάσεων παραχώρησης, όπως:
4. ο τρόπος υπολογισμού και οι ανώτατες τιμές της ετήσιας αναπροσαρμογής,
5. η δυνατότητα αναστολής ή περιορισμού νέων σταθμών διοδίων,
6. η εφαρμογή ειδικών ρυθμίσεων για συχνούς χρήστες, εργαζόμενους και κατοίκους όμορων περιοχών;

4. Πώς σκοπεύει η κυβέρνηση να προστατεύσει τη μεταφορική δραστηριότητα, την περιφερειακή συνοχή και την καθημερινότητα των πολιτών από τη συνεχή και σωρευτική άνοδο του κόστους μετακίνησης;
5. Προτίθεται να εκπονήσει επικαιροποιημένη μελέτη για τις επιπτώσεις των διαδοχικών αυξήσεων στα διόδια στην οικονομία, στον τουρισμό και στις μεταφορές;
6. Με δεδομένη τη συγκέντρωση του τομέα των παραχωρήσεων σε περιορισμένο αριθμό ομίλων, ποια μέτρα προτίθεται να λάβει για την ενίσχυση του δημόσιου ελέγχου, της διαφάνειας και της ανταποδοτικότητας των διοδίων;

Οι ερωτώντες Βουλευτές

Μεϊκόπουλος Αλέξανδρος

Βέττα Καλλιόπη

Γαβρήλος Γεώργιος

Δούρου Ειρήνη

Ζαμπάρας Μίλτος

Μπάρκας Κώστας

Νοτοπούλου Αικατερίνη

Παναγιωτόπουλους Ανδρέας

Παπαηλιού Γεώργιος

Τσαπανίδου Πόπη

Ψυχογιός Γεώργιος

Από το κοινωνικό μοντέλο των ΚΤΕΛ στα μεγάλα επιχειρηματικά σχήματα. Η κυβέρνηση αλλάζει τον χάρτη των μεταφορών- Ερωτήματα για εμπλοκή συγγενή του Πρωθυπουργού σε εταιρεία που ‘βλέπει’ το έργο των ΚΤΕΛ

Ερώτηση 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ με πρωτοβουλία του Αλ. Μεϊκόπουλου

«Η κυβέρνηση της ΝΔ προχωρά, χωρίς θεσμική διαβούλευση, χωρίς ενημέρωση και χωρίς σεβασμό στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο, σε μια σειρά επιλογών που θέτουν σε άμεσο κίνδυνο τον κοινωνικό χαρακτήρα του μεταφορικού έργου των ΚΤΕΛ, ανοίγοντας διάπλατα το δρόμο για την είσοδο μεγάλων επιχειρηματικών σχημάτων», αναφέρει ο Τομεάρχης Υποδομών & Μεταφορών του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και Βουλευτής Μαγνησίας Αλέξανδρος Μεϊκόπουλος, με πρωτοβουλία του οποίου 12 βουλευτές καταθέτουν ερώτηση προς τον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών αναδεικνύοντας σειρά κρίσιμων ζητημάτων που εγείρονται από τις κυβερνητικές μεθοδεύσεις στις δημόσιες οδικές μεταφορές

«O ν. 4974/2022 προβλέπει ότι οι διαγωνισμοί για το υπεραστικό και αστικό μεταφορικό έργο πρέπει να προκηρύσσονται “σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα ή γεωγραφική περιοχή” και ότι όφειλαν να έχουν ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2025. H κυβέρνηση προχώρησε πριν λίγες ημέρες σε νέα παράταση της προθεσμίας για την διενέργεια των διαγωνισμών. Την ίδια στιγμή, χωρίς να υπάρχει σχετική πρόβλεψη στο νόμο ή να έχει προηγηθεί δημόσια διαβούλευση, το Υπουργείο εμφανίζεται να αλλάζει άρδην το μοντέλο, προωθώντας διαγωνισμούς ανά Περιφέρεια, αντί ανά Περιφερειακή Ενότητα. Πρόκειται για επιλογή που αλλάζει ριζικά τον χαρακτήρα του συστήματος δημοσίων μεταφορών και εγείρει ερωτήματα για το θεσμικό της έρεισμα.

Η απόφαση της κυβέρνησης να προκηρύξει διαγωνισμούς σε επίπεδο Περιφέρειας δημιουργεί απαιτήσεις τεράστιου στόλου και κεφαλαίων, τις οποίες μόνον μεγάλες εγχώριες ή ξένες εταιρείες μπορούν να καλύψουν. Έτσι, το παραδοσιακό, κοινωνικό και δημοκρατικό μοντέλο των ΚΤΕΛ –στηριγμένο σε τοπικούς μετόχους, οδηγούς και ιδιοκτήτες λεωφορείων, που επί δεκαετίες εξασφαλίζει συγκοινωνιακή κάλυψη ακόμη και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές– οδηγείται σε βίαιη περιθωριοποίηση», αναφέρει ο Βουλευτής.

Ο Αλέξανδρος Μεϊκόπουλος σημειώνει ότι η κυβέρνηση ουσιαστικά δημιουργεί ένα περιβάλλον που ευνοεί τη συγκέντρωση της αγοράς σε λίγα μεγάλα σχήματα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το κόστος, την ποιότητα υπηρεσιών και τη συνοχή των τοπικών κοινωνιών. «Την ανησυχία εντείνει δημοσίευμα τοπικού τύπου της Ηπείρου, σύμφωνα με το οποίο εταιρεία κυπριακών–ισπανικών συμφερόντων φέρεται να έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για το μεταφορικό έργο των Ιωαννίνων, με τον ανιψιό του Πρωθυπουργού κ. Δημητριάδη να εμφανίζεται ως εκπρόσωπός της. Η σύμπτωση ότι η κυβέρνηση αλλάζει μέσα σε λίγες εβδομάδες το πλαίσιο των διαγωνισμών υπέρ μεγάλων σχημάτων, ενώ στενός συγγενής του Πρωθυπουργού εμφανίζεται να εκπροσωπεί εταιρείες που ετοιμάζονται να εισέλθουν στην αγορά, δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαία. Δεν μπορεί να αγνοηθεί το ενδεχόμενο οι θεσμικές αλλαγές να γίνονται καθ’ υπόδειξη συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων που βρίσκονται κοντά στο κυβερνητικό περιβάλλον»,επισημαίνει ο Βουλευτής και συνεχίζει:

«Μεταφέροντας το βάρος του έργου σε μεγάλους ιδιώτες και επιχειρηματικά σχήματα που λειτουργούν με καθαρά οικονομικά κριτήρια, ο κίνδυνος είναι προφανής: Οι μη εμπορικές, ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές θα μείνουν συγκοινωνιακά ακάλυπτες, καθώς κανένας μεγάλος παίκτης δεν θα ενδιαφερθεί για δρομολόγια που δεν αποφέρουν κέρδος. Οι δημόσιες μεταφορές αποτελούν κοινωνικό αγαθό, όχι πεδίο κερδοσκοπίας».

Στην Ερώτηση των βουλευτών, ο αρμόδιος Υπουργός καλείται να απαντήσεις στα εξής:

1. Αληθεύουν οι πληροφορίες ότι η κυβέρνηση προχωρεί αιφνίδια σε αλλαγή του τρόπου διενέργειας των διαγωνισμών για το αστικό και υπεραστικό έργο, μεταφέροντάς τους από επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας σε επίπεδο Περιφέρειας;
2. Με δεδομένο ότι ο ν. 4974/2022 προβλέπει ρητά ότι οι διαγωνισμοί προκηρύσσονται «σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα ή γεωγραφική περιοχή», σε ποιο θεσμικό πλαίσιο βασίζεται η κυβερνητική επιλογή για διαγωνισμούς ανά Περιφέρεια;
3. Αληθεύει ότι εταιρεία κυπριακών–ισπανικών συμφερόντων έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για το μεταφορικό έργο των Ιωαννίνων και ότι ο ανιψιός του Πρωθυπουργού εμφανίζεται ως εκπρόσωπος της εταιρείας; Έχει σχετική γνώση ή εμπλοκή το Υπουργείο;
4. Πώς προτίθεται η κυβέρνηση να διασφαλίσει τον κοινωνικό χαρακτήρα των υπεραστικών και αστικών μεταφορών, την καθολική συγκοινωνιακή κάλυψη και την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών, όταν με τις επιλογές της καταργεί  το μοντέλο των τοπικών κοινωνικών συμπράξεων ΚΤΕΛ και παραδίδει το έργο σε μεγάλους ιδιωτικούς ομίλους;

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της ερώτησης:

ΕΡΩΤΗΣΗ

Προς τον κ. Υπουργό Υποδομών & Μεταφορών

Θέμα: Η κυβέρνηση μετατρέπει τις δημόσιες οδικές μεταφορές σε πεδίο εξυπηρέτησης ιδιωτικών συμφερόντων και αποδιαρθρώνει τον κοινωνικό χαρακτήρα των ΚΤΕΛ

Στον κυβερνητικό νόμο 4974/2022 για τις δημόσιες υπεραστικές και αστικές τακτικές οδικές μεταφορές επιβατών και ειδικότερα στο άρθρο 14, προβλέπεται ρητά ότι «η προκήρυξη των διαγωνισμών περιλαμβάνει τις τακτικές υπεραστικές και αστικές γραμμές σε κάθε περιφερειακή ενότητα ή γεωγραφική περιοχή».

Με βάση τα προβλεπόμενα, οι σχετικοί διαγωνισμοί για την ανάθεση υπεραστικού και αστικού μεταφορικού έργου όφειλαν να έχουν διενεργηθεί έως το τέλος του 2025. Ωστόσο, με πρόσφατη τροπολογία (02/12/2025), το Υπουργείο προχώρησε σε νέα διετή παράταση, καθώς ούτε η προηγούμενη προθεσμία τηρήθηκε.

Παρά ταύτα, η κυβέρνηση εμφανίζεται αιφνιδίως να αλλάζει εκ βάθρων τον σχεδιασμό για τη διενέργεια των διαγωνισμών, εγκαταλείποντας το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο και επιλέγοντας πλέον τη διενέργειά τους ανά Περιφέρεια, αντί ανά Περιφερειακή Ενότητα.

Πρόκειται για μια επιλογή που δεν προβλέπεται στο νόμο, ούτε έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, αλλά φαίνεται να αποφασίστηκε «εν κρυπτώ».

Σύμφωνα με καταγγελίες των Ομοσπονδιών Αστικών και Υπεραστικών ΚΤΕΛ και δημοσιεύματα, το Υπουργείο προσανατολίζεται σε διαγωνισμούς ανά Περιφέρεια με διακριτά γκρουπ για το αστικό και το υπεραστικό έργο – μια επιλογή που αναιρεί πλήρως τις πρόνοιες του ισχύοντος νόμου.

Ουσιαστικά καταργείται το μοντέλο των τοπικών κοινωνικών συμπράξεων ΚΤΕΛ, που αποτελούνται κυρίως από οδηγούς και ιδιοκτήτες λεωφορείων-μετόχους και το οποίο έχει διασφαλίσει μέχρι σήμερα συγκοινωνιακή κάλυψη σε κάθε γωνιά της χώρας.

Με τους διαγωνισμούς ανά Περιφέρεια, απαιτούνται πλέον τεράστιοι στόλοι και κεφάλαια που μόνο μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι μπορούν να διαθέσουν. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση φαίνεται να «στρώνει χαλί» για μεγάλους ιδιώτες του εσωτερικού και εξωτερικού, οδηγώντας τα ΚΤΕΛ σε βίαιη περιθωριοποίηση.

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι δημοσίευμα τοπικού τύπου της Ηπείρου (βλ. συνημμένο), σύμφωνα με το οποίο εταιρεία κυπριακών–ισπανικών συμφερόντων έχει ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον για το μεταφορικό έργο των Ιωαννίνων, με τον ανιψιό του Πρωθυπουργού να εμφανίζεται ως εκπρόσωπός της.

Εάν το γεγονός αυτό ισχύει, εγείρεται μείζον ζήτημα θεσμικής δεοντολογίας, πολιτικής ηθικής και πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων.

Η σύμπτωση ότι η κυβέρνηση αλλάζει μέσα σε λίγες εβδομάδες το πλαίσιο των διαγωνισμών υπέρ μεγάλων σχημάτων, ενώ στενός συγγενής του Πρωθυπουργού εμφανίζεται να εκπροσωπεί εταιρείες που ετοιμάζονται να εισέλθουν στην αγορά, δεν μπορεί να θεωρηθεί τυχαία.

Στην περίπτωση αυτή δεν μπορεί να αγνοηθεί το ενδεχόμενο οι θεσμικές αλλαγές να γίνονται καθ’ υπόδειξη συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων, που βρίσκονται κοντά στο κυβερνητικό περιβάλλον.

Εάν υλοποιηθεί αυτή η κυβερνητική επιλογή, οι τοπικές κοινωνίες θα επιβαρυνθούν άμεσα: οι μεγάλοι ιδιώτες θα επιλέγουν μόνο γραμμές με κερδοφορία, αφήνοντας ορεινές, απομακρυσμένες και μη εμπορικές περιοχές χωρίς βασική συγκοινωνιακή κάλυψη – ακυρώνοντας στην πράξη τον κοινωνικό ρόλο των δημόσιων μεταφορών.

Κατόπιν των ανωτέρω,

Ερωτάται ο κ. Υπουργός:

1. Αληθεύουν οι πληροφορίες ότι η κυβέρνηση προχωρεί αιφνίδια σε αλλαγή του τρόπου διενέργειας των διαγωνισμών για το αστικό και υπεραστικό έργο, μεταφέροντάς τους από επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας σε επίπεδο Περιφέρειας;
2. Με δεδομένο ότι ο ν. 4974/2022 προβλέπει ρητά ότι οι διαγωνισμοί προκηρύσσονται «σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα ή γεωγραφική περιοχή», σε ποιο θεσμικό πλαίσιο βασίζεται η κυβερνητική επιλογή για διαγωνισμούς ανά Περιφέρεια;
3. Αληθεύει ότι εταιρεία κυπριακών–ισπανικών συμφερόντων έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για το μεταφορικό έργο των Ιωαννίνων και ότι ο ανιψιός του Πρωθυπουργού εμφανίζεται ως εκπρόσωπος της εταιρείας; Έχει σχετική γνώση ή εμπλοκή το Υπουργείο;
4. Πώς προτίθεται η κυβέρνηση να διασφαλίσει τον κοινωνικό χαρακτήρα των υπεραστικών και αστικών μεταφορών, την καθολική συγκοινωνιακή κάλυψη και την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών, όταν με τις επιλογές της καταργεί το μοντέλο των τοπικών κοινωνικών συμπράξεων ΚΤΕΛ και παραδίδει το έργο σε μεγάλους ιδιωτικούς ομίλους;

Οι ερωτώντες βουλευτές

Μεϊκόπουλος Αλέξανδρος

Βέττα Καλιόπη

Γαβρήλος Γιώργος

Γιαννούλης Χρήστος

Δούρου Ειρήνη

Κοντοτόλη Μαρίνα

Μπάρκας Κωνσταντίνος

Νοτοπούλου Αικατερίνη

Ξανθόπουλος Θεόφιλος

Παναγιωτόπουλος Ανδρέας

Παπαηλιού Γεώργιος

Τσαπανίδου Πόπη