Ομιλία της προέδρου της Κ.Ο. του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, Ρένας Δούρου για το νομοσχέδιο του υπουργείου Πολιτισμού στην Ολομέλεια της Βουλής
Κυρίες και κύριοι, συζητάμε στα τέλη Ιουλίου άλλο ένα νομοσχέδιο με τη γνωστή αντικοινοβουλευτική «fasttrack» μεθόδευση της κυβέρνησης. Συζητάμε σε μια πνιγηρή ατμόσφαιρα και δεν έχει να κάνει με τη θερμοκρασία, αλλά με τον βούρκο της συστηματικής σήψης και διαφθοράς που χαρακτηρίζει τη διακυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας.
Τον βούρκο που σχετίζεται με την ανάγκη αναψηλάφησης του σκανδάλου της Novartis μετά από τις τελευταίες αποκαλύψεις, τον βούρκο για το σκάνδαλο δεκάδων εκατομμυρίων με τα σπιτάκια ανακύκλωσης, τον βούρκο για το έγκλημα των Τεμπών, για τον αμαρτωλό ΟΠΕΚΕΠΕ, για τις παρακολουθήσεις.
Και έπεται συνέχεια για την κυβέρνηση των 150 και βάλε σκανδάλων από το 2019, την κυβέρνηση των 20 και βάλε σκανδάλων τη χρονιά.
Βρισκόμαστε σήμερα λοιπόν εδώ για άλλο ένα νομοσχέδιο του υπουργείου Πολιτισμού, με τη μακροβιότερη υπουργό της Νέας Δημοκρατίας. Και κυρία υπουργέ, να χαιρετήσω, ίσως είναι και η πρώτη φορά, ότι πριν από λίγο κρατήσατε αποστάσεις από ένα μέλος του Ελληνικού Κοινοβουλίου που θα μείνει στα πρακτικά για τη δυσώδη παρουσία του όσον αφορά τις γυναίκες. Και φαντάζομαι δεν θα μπορούσατε κι αλλιώς, έχετε δεχτεί και εσείς και η συνεργάτιδα σας απίστευτα σχόλια. Μόνο που δεν τα έχετε δεχτεί από την αριστερή προοδευτική παράταξη, τα δέχεστε και εσείς ως γυναίκα.
Σήμερα συζητάμε ένα νομοσχέδιο από ένα υπουργείο που χαρακτηρίζεται από αλαζονεία και έλλειψη σεβασμού απέναντι στον πολιτισμό και τους ανθρώπους.Που παραβιάζει διαρκώς τη συνταγματική υποχρέωση προστασίας της πολιτικής μας κληρονομιάς, που αντιμετωπίζει την κοινή μας παρακαταθήκη, -τουλάχιστον θα έπρεπε να είναι κοινή- ως εμπόρευμα και αντικείμενο ιδιωτικής εκμετάλλευσης, χωρίς να διασφαλίζει τα συμφέροντα του ελληνικού Δημοσίου.
Μιλάμε για μία βίαιη και χωρίς προσχήματα εμπορευματοποίηση προς όφελος φίλων, εκλεκτών και οικονομικών κύκλων που στηρίζουν τη σημερινή εξουσία.Μιλάμε για ένα νομοσχέδιο και για ένα υπουργείο που από το 2019 έχει στο ενεργητικό του σειρά καταστροφικών αποφάσεων:
Τσιμέντωμα της Ακρόπολης, πέραν όλων των άλλων ρεζίλεψε διεθνώς τη χώρα μας. Και αυτά δεν τα γράφανε απλά site, χρηματοδοτούμενα επτά χρόνια από λίστες,τα έγραφε ο «Economist».
Την καταστροφή των αρχαιοτήτων της Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη, παρά τη διεθνή κατακραυγή.
Το ξέπλυμα της αρχαιοκαπηλίας, και μετέρχομαι των λέξεων με φειδώ, των 161 κυκλαδικών αρχαιοτήτων της συλλογής Στερν, με τις ψήφους της πλειοψηφίας.
Τον«δανεισμό» των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Τα πέντε εμβληματικά μουσεία της χώρας που μετατράπηκαν σε ΝΠΔΔ με απευθείας διορισμένους από την κυβέρνηση διευθυντές.
Τις «εξαγωγές» αρχαιοτήτων για μισό αιώνα.
Την πλήρη απαξίωση και υποβάθμιση των καλλιτεχνικών σπουδών και πολλές ακόμα χαρακτηριστικές αποφάσεις, από μια κυβέρνηση και ένα υπουργείο που εν τέλει μισεί τον πολιτισμό και τους ανθρώπους του.
Και καλά κάνει και που τους μισεί και καλά κάνει και που τους φοβάται. Διότι η αληθινή τέχνη, όχι η «ημέτερη» των δεξιώσεων, στέκεται πάντα κριτικά προς κάθε μορφή εξουσίας. Από μια κυβέρνηση, που και με το σημερινό νομοσχέδιο βάζει ένα ακόμη καθοριστικό λιθαράκι στην επιχείρηση που ξεκίνησε το 2019.Και να μου επιτρέψετε να δανειστώ τον τίτλο από τον Jonathan Coe αλλά και την αγαπημένη μου φίλη μεσόφωνο, Μαργαρίτα Συγγενιώτου: «Τι ωραίο πλιάτσικο!»
Το σημερινό νομοσχέδιο αφορά, πέρα από τις επιμέρους ρυθμίσεις για τον πολιτισμό, τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση αντιλαμβάνεται τον πολιτισμό.
Και εδώ, κυρίες και κύριοι, βρίσκεται η βασική πολιτική μας διαφωνία. Για εμάς ο πολιτισμός είναι δημόσιο αγαθό, είναι μνήμη, είναι δημοκρατία, είναι παιδεία και κοινωνική συνοχή.
Για εμάς στην Αριστερά δεν υπάρχει ουδέτερη νομοθετική παρέμβαση. Οι παρεμβάσεις έχουν πολιτικό και ιδεολογικό πρόσημο και αυτό ακριβώς αποτυπώνει το νομοσχέδιο που συζητάμε σήμερα.
Έχουμε μια κυβέρνηση που επιχειρεί με αυτό το νομοσχέδιο να μας πείσει ότι είναι κάτι προοδευτικό. Εμείς ξέρουμε όμως ότι στην πραγματικότητα αυτό το νομοσχέδιο συνεπάγεται λιγότερη λογοδοσία, λιγότερη διαφάνεια, περισσότερες απευθείας αναθέσεις, περισσότερες συμπράξεις με ιδιώτες, περισσότερη εμπορευματοποίηση.
Να προλάβω, αν έχει μείνει και κανένας στην πλειοψηφία καλοπροαίρετος, και να του απαντήσω σε ένα ερώτημα:
«Μα καλά, εσείς στην Αριστερά δεν θέλετε ανάπτυξη, δεν θέλετε περισσότερους επισκέπτες, δεν θέλετε διεθνείς συνεργασίες, δεν θέλετε περισσότερες ευκαιρίες για τους ανθρώπους του πολιτισμού;»
Προφανώς και θέλουμε και το έχουμε αποδείξει έμπρακτα. Πιστεύουμε όμως ότι υπάρχει μια αδιαπραγμάτευτη αρχή και δεν το λέμε εμείς στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, το λένε και οι άνθρωποι που διακονούν και υπηρετούν τις τέχνες:
Η ανάπτυξη οφείλει να υπηρετεί τον πολιτισμό και όχι ο πολιτισμός να υποτάσσεται στην αγορά. Γιατί τελικά όλα κρίνονται από την οπτική με την οποία κοιτάζει κανείς τον πολιτισμό. Εσείς βλέπετε ισολογισμούς και εταιρικά σχήματα, εμείς βλέπουμε τη συμπατριώτισσα μου, την Ειρήνη Παππά και τον Ρίτσο, τη Μελίνα και τον Ελύτη, τον Λάνθιμο, τον Τερζόπουλο και όλες τις νέες και τους νέους δημιουργούς που συνεχίζουν να κάνουν την Ελλάδα σημείο αναφοράς στον κόσμο.
Αλλά δυστυχώς, η επταετία που ολοκληρώνεται, στην πολιτιστική διακυβέρνηση, αφήνει ένα βαρύ αποτύπωμα που δύσκολα μπορεί κάποιος να το αμφισβητήσει. Ελλείμματα διαφάνειας, όπως το πρόσφατο κύκλωμα διαφθοράς στις πολεοδομίες, θεσμικές σκιές με την πολύχρονη υπόθεση του Ταμείου Αλληλοβοήθειας που δεν θα διαλευκάνετε ποτέ, για λόγους που ξέρουμε καλά, και οι εισηγητές μας σήμερα σας το υπογράμμισαν.
Εξαιρετικά χαμηλές μισθώσεις δημοσίων ακινήτων στο κτήμα Τατοΐου και σε άλλους χώρους πολιτισμού.
Καθυστερήσεις απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής, όπως το κλειστό «Ακροπόλ» στο κέντρο της Αθήνας και άλλα.
Πίσω από κάθε έργο, πίσω από κάθε νομοθέτημα, πίσω από κάθε επιλογή, αποκαλύπτεται η ίδια αντίληψη, ότι η πολιτιστική κληρονομιά αντιμετωπίζεται ολοένα και λιγότερο ως δημόσιο αγαθό κι ολοένα περισσότερο ως αντικείμενο εταιρικής διαχείρισης με αμφιλεγόμενα αποτελέσματα.
Το είδαμε στον Παρθενώνα με εταιρεία αθλητικών υποδημάτων να διαφημίζεται με drones ή με οίκο μόδας να τον επιλέγει για πασαρέλα. Κι όσοι τολμούσαμε να ασκήσουμε κριτική, πεταχτήκαμε στη λοιδορία των γνωστών πετσωμένων μέσων μαζικής ενημέρωσης.
Το είδαμε και στο Δεσποτικό, όπου ένας τόπος φυλακής, βασανισμού και εκτέλεσης αντιμετωπίζεται ως ένα μέρος όπου κρυφίως μπορεί το πρωθυπουργικό ζεύγος να έχει ένα ιδιωτικό δείπνο.
Το είδαμε στο Επταπύργιο, όπου ένας τόπος φυλακής, βασανισμού και εκτέλεσης αντιμετωπίζεται ως χώρος δεξιώσεων.
Και θα μου επιτρέψετε και λίγο περί άυλης πολιτιστικής λογικής… Εντάξει, ως Πελοποννήσια… ανοίξτε το κελί του Κολοκοτρώνη να μοιράζουμε γαρδούμπες… Δεν είναι αυτά σοβαρά πράγματα.
Ακούτε πολύ καλά τι λέω κυρία υπουργέ, ακούτε πάρα πολύ καλά, γιατί εγώ ήμουν φίλη με τον αείμνηστο Κωνστάντιο, όταν στο Βυζαντινό Μουσείο ήταν από τους πρώτους που έκανε σοβαρή υλοποίηση άλλων πολιτικών,αλλά τώρα μην τα κάνουμε όλα ισάδι.
Το βλέπουμε και στη Γυάρο και προσέξτε, δεν είναι ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, δεν είναι η Δούρου,είναι η δημόσια προειδοποίηση της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Τουρισμού και της Σχολής Αρχιτεκτόνων του Μετσόβιου, που ουσιαστικά είναι μια κραυγή αγωνίας για έναν τόπο εξορίας και μαρτυρίου, που κινδυνεύει να χάσει τον χαρακτήρα του ως τόπος ιστορικής μνήμης και να μετατραπεί σε ακόμα μία έκταση – πως το λέτε εσείς;- «αξιοποίησης», δεν λέτε «το πουλάμε». Όλες οι παραπάνω, και είναι και άλλες περιπτώσεις, οδηγούν στο ίδιο συμπέρασμα:
Εσείς βλέπετε τον πολιτισμό πρωτίστως ως ένα περιουσιακό στοιχείο με αγοραίους όρους, που πρέπει να εκμεταλλεύονται ελεγχόμενες εταιρείες, ενώ εμείς τον βλέπουμε ως αξιοποιήσιμο δημόσιο αγαθό που μπορεί να παράγει πλούτο, αλλά ο πλούτος αυτός να επιστρέψει στην κοινωνία. Κάθε ευρώ που παράγει ο ελληνικός πολιτισμός πρέπει να επιστρέφει στον ελληνικό πολιτισμό, στους ανθρώπους που υπηρετούν τον πολιτισμό, στις τοπικές κοινωνίες που καλούνται να προστατεύσουν και να αναδείξουν μια πολιτιστική κληρονομιά, πολλές φορές με έναν τόσο αξιοπρόσεκτο και συγκινητικό τρόπο όταν αυτό το συγκρίνεις με την αδιαφορία της κυβέρνησης.
Γιατί ο πολιτιστικός πλούτος της Ελλάδας δεν ανήκει ούτε σε μία κυβέρνηση ούτε σε μία αναπτυξιακή εταιρεία.
Ίδρυση«HellenicHeritageOrganizationAE», ελπίζω να μην με διορθώσει ο πρωθυπουργός στα αγγλικά μου. Για εμάς, το κεντρικό πρόβλημα, δεν είναι πρωτίστως η δημιουργία ενός νέου φορέα, με δοτή βέβαια διοίκηση,-αλίμονο, εφτά χρόνια το ξέρουμε πως πηγαίνει,είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγει η κυβέρνηση να διαχειριστεί τον δημόσιο πολιτιστικό πλούτο. Ο ΟΔΑΠ διαχειρίζεται έσοδα 250 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως και δημιουργούν μια Ανώνυμη Εταιρεία στην οποία μεταφέρονται αυτοί οι πόροι. Ποιο είναι το ανώτατο όριο της χρηματοδότησης; Χωρίς πλαφόν, χωρίς όριο, χωρίς κοστολόγηση.
Ποιο ποσοστό των πόρων θα κατευθύνεται κάθε χρόνο στην ΑΕ και ποιο θα παραμένει στα μνημεία και στα μουσεία; Το είδατε πουθενά να το λέει σε καμία σελίδα, σε κανένα άρθρο; Και αναρωτιέμαι αυτή η κυβέρνηση που ψέγει σύσσωμη την αντιπολίτευση πως δεν κοστολογεί τις προτάσεις, τι κοστολόγηση έχει κάνει γι’ αυτόν τον καινούργιο φορέα;
Επομένως, κυρίες και κύριοι, σήμερα η Βουλή καλείται να εγκρίνει έναν μηχανισμό χωρίς καθορισμένα οικονομικά όρια και χωρίς επαρκείς θεσμικές δικλείδες.Αλλά βροντοφωνάζουμε:
Η πολιτιστική κληρονομιά της χώρας δεν μπορεί να εξαρτάται από διορισμένες διοικήσεις, ούτε να αποτελεί πεδίο αναπαραγωγής πελατειακών λογικών.
ΕΚΚΟΜΕΔ, θα περιοριστώ μόνο σε ένα σχόλιο,ωστόσο έχει τη σημειολογία του: Επικαλείται η κυβέρνηση την ανάγκη αναδιάρθρωσης στο όνομα της αποτελεσματικότητας του ΕΚΚΟΜΕΔ, που λειτουργεί ήδη ως Ανώνυμη Εταιρία του υπουργείου Πολιτισμού και καταβάλλει το απλό ποσό των 535.000 ευρώ ετησίως ενοίκιο για τη στέγαση των γραφείων στην οδό Κανάρη στο Κολωνάκι. Και ρωτάμε και απάντηση δεν παίρνουμε:
Αυτό είναι το πρότυπο της ευέλικτης εταιρικής διαχείρισης που κομίζει η κυβέρνηση;
Άλλοι αρχαιολογικοί χώροι, δώδεκα χρόνια…Σε δώδεκα χρόνια, ένα παιδί γεννιέται, μαθαίνει να περπατάει, πηγαίνει στο σχολείο,τελειώνει και το δημοτικό. Δώδεκα χρόνια μετά και έχεις την κυβέρνηση να απαντά στις καθυστερήσεις με περισσότερη γραφειοκρατία και έναν ακόμα φορέα…
Ολοκληρώνω με δυο ακόμα διαπιστώσεις:
Οι άνθρωποι του πολιτισμού είναι οι μεγάλοι απόντες στη σημερινή ευκαιρία να ενισχύσουμε τον ελληνικό πολιτισμό. Σε τόσες πολλές σελίδες διατάξεων για νέους οργανισμούς, εταιρικά σχήματα, διοικήσεις, αρμοδιότητες και διαδικασίες, απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά η ίδια η δημιουργός, ο ίδιος ο δημιουργός. Δεν υπάρχει μια ολοκληρωμένη πολιτική για τους καλλιτέχνες, τους δημιουργούς, τους ερευνητές, τους αρχαιολόγους, τους συντηρητές, τους ανθρώπους της μουσικής, του θεάτρου.
Είναι λες και ο πολιτισμός παράγεται από οργανισμούς και CEΟ, ενώ ξέρουμε πολύ καλά ότι είναι οι δημιουργοί τα ζωντανά κύτταρα του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού. Είναι αυτοί που δημιουργούν αλλά δεν μπορούν να ζήσουν με αξιοπρέπεια από τη δημιουργία τους και που την ίδια στιγμή αντιμετωπίζουν μια τεράστια νέα πρόκληση, για την οποία επίσης δεν διακρίνεται ίχνος μέριμνας στο νομοσχέδιο. Αναφέρομαι στην τεχνητή νοημοσύνη, η οποία αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο παράγεται, διακινείται και αξιοποιείται το πολιτιστικό έργο παγκοσμίως.
Μπορείτε να μου πείτε ποιος προστατεύει εδώ και τώρα τη δημιουργό και τον δημιουργό; Τη στιγμή που σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει συζήτηση για την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων, σε σχέση πάντα με την τεχνητή νοημοσύνη, το παρόν νομοσχέδιο δεν περιλαμβάνει καμία ουσιαστική πρόβλεψη, καμία αναφορά σε μηχανισμούς προστασίας των δημιουργών, καμιά αναφορά σε σχέση με τη στρατηγική για την ηθική αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης. Καμία πρόνοια για τη διαφύλαξη της καλλιτεχνικής εργασίας στη νέα ψηφιακή πολιτική.
Για εμάς στον ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής και σας λέμε ότι θα είναι το νέο πεδίο σύγκρουσης μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς. Θα είναι το νέο πεδίο σύγκρουσης μεταξύ εκείνων που πιστεύουν βαθιά στην κοινωνική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης κι εκείνων που την αντιμετωπίζουν ως εργαλείο κερδών.
Επισημαίνουμε και μια τελευταία ηχηρή απουσία από αυτό το νομοσχέδιο. Σε μία χώρα -όπως και ολόκληρη η Ευρωπαϊκή Ένωση και ολόκληρος ο κόσμος- που δοκιμαζόμαστε από τα πρωτοφανή κλιματικά ακραία φαινόμενα, που τα ανακαλύψατε εσχάτως,απειλούνται και αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία: Ολυμπία, Μυκήνες κι άλλοι πολύτιμοι αρχαιολογικοί χώροι κινδύνευσαν. Κι ενώ έχει σχεδιαστεί ορθώς η εθνική στρατηγική και επιμέρους δράσεις για την κλιματική κρίση, δεν αποτυπώνεται έστω και κάτι, το τόσο δα, στο παρόν νομοσχέδιο για την ανθεκτικότητα των μνημείων.
Αντί λοιπόν να σχεδιάζετε νέες Ανώνυμες Εταιρείες, σας προτείνουμε να θωρακίσετε τα ίδια μνημεία και τους ανθρώπους που τα υπηρετούν. Και κάπως έτσι νομίζω φαίνεται ευδιάκριτα η διαφορά των δύο αντιλήψεων.
Για την Αριστερά ο πολιτισμός είναι η καλλιέργεια των σύγχρονων ιδεών της πάλης απέναντι στον σκοταδισμό. Είναι η γνώση απέναντι στην άγνοια και τη λήθη, είναι η δημιουργία, απέναντι στη συντήρηση και την αντίδραση όλων των μορφών. Και ξέρετε, αυτή την αντίληψη προσπαθήσαμε να υπηρετήσουμε και κατά τη θητεία μας στην Περιφέρεια Αττικής, που σε δύσκολα μνημονιακά χρόνια κάποιοι θεωρούσαν ότι ο πολιτισμός είναι «πολυτέλεια».
Ο πολιτισμός είναι το αντίδοτο στην ακροδεξιά που καλπάζει. Γιατί δεν είναι μόνο η οικονομική ανέχεια, να τη λύσετε με «pass» και απευθείας αναθέσεις…
Η πολιτιστική κληρονομιά είναι η βιογραφία ενός λαού. Είναι το βιός ενός λαού,δεν είναι οι ισολογισμοί τους.
Εμείς για αυτό τον λόγο καταψηφίζουμε το παρόν νομοσχέδιο, γιατί τέτοια νομοσχέδια κρίνονται από τις αξίες που υπηρετούν. Γιατί καμιά κυβέρνηση δεν κληρονόμησε τον Παρθενώνα. Γιατί καμία κυβέρνηση δεν είναι ιδιοκτήτης της Βεργίνας, του αρχαίου φρουρίου των Αιγοσθένων, της Μονής Δαφνίου -που από τον σεισμό του 1999 έπρεπε να φτάσουμε στο 2016 για την ανοικοδόμηση της-,καμία κυβέρνηση δεν είναι ιδιοκτήτης της Γυάρου.
Μνημεία, αρχαιότητες, δεν θα καταστούν κεφάλαιο μιας Ανώνυμης Εταιρείας, για να θυμηθώ και την αείμνηστη Φώφη Γεννηματά: του «Μαξίμου ΑΕ». Είναι περιουσία του ελληνικού λαού. Δεν μπορεί να διοικείται από «λευκά κολάρα» με λευκές επιταγές και από ημετέρους.
Και θα είμαστε απέναντί σας.
Φωτογραφία: ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ / EUROKINISSI
