H δημοκρατία, αντίδοτο στο νεοφιλελευθερισμό

Το δεύτερο συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ πραγματοποιείται σε συνθήκες εντελώς διαφορετικές από εκείνες του πρώτου. Το κόμμα βρίσκεται στην κυβέρνηση εδώ και πάνω από ενάμιση χρόνο, σε μια νέα κατάσταση, με νέα καθήκοντα και καθοριστικότερο το ότι δεν μπόρεσε να αποφύγει την υπογραφή ενός νέου, δικού του μνημονίου με τους δανειστές. Οι νέες αυτές συνθήκες έχουν κομίσει ένα τεράστιο απόθεμα γνώσης σε όλο το κόμμα, από την κορυφή ως τη βάση. Για πρώτη φορά η αριστερά πλησίασε από θέση κυβερνητικής ευθύνης τις δομές ενός κράτους, με το οποίο βρισκόταν σε αντιπαλότητα και διαπίστωσε έμπρακτα τι σημαίνει κρατική δομή στη βάση των αρχών του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού και του παλαιάς κοπής πελατειακού κομματισμού.
Μπροστά σ’ αυτή τη πρόκληση, αν πραγματικά θέλουμε ένα συνέδριο ουσιαστικής συζήτησης, συμπερασμάτων και αποφάσεων, πρέπει να αποφασίσουμε ποια είναι τα ζητούμενά του, ξεκινώντας από την παραδοχή ότι είναι κρίσιμο να συμφωνήσουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ επωμίστηκε τις κυβερνητικές ευθύνες, που του ανέθεσε η λαϊκή ψήφος, δεσμευόμενος να υλοποιήσει εκείνες τις οικονομικές πολιτικές, αλλά και θεσμικές αλλαγές, που θα οδηγήσουν στον αριστερό και δημοκρατικό μετασχηματισμό της κοινωνίας.

Άρνηση της δημοκρατίας

Η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν περίμενε πως ο νεοφιλελεύθερος σχεδιασμός ήταν τόσο καλά δομημένος και είχε τόσο καλά διασφαλίσει την πορεία του και τα συμφέροντα που εκφράζει, αφήνοντας ελάχιστο χώρο για οικονομικές πολιτικές ανακούφισης των κοινωνικών στρωμάτων, που έχουν πληγεί από την κρίση. Αξίζει, νομίζουμε, να δούμε το θεσμικό πλαίσιο πάνω στο οποίο μπόρεσαν να αναπτυχθούν και να εδραιωθούν οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές.
Ένα μέρος των πολιτικών που επιβάλλονται στην χώρα μας, απορρέει από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια ένωση που δεν θα λέγαμε ότι μπόρεσε -ακόμα κι αν δεχτούμε ότι το ήθελε ποτέ- να συνδιαστεί με το είδος εκείνο της δημοκρατίας, που θα έφερνε όσο πιο κοντά γίνεται τους λαούς με τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Αντίθετα, δημιούργησε θεσμούς, όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απόμακρους, απροσπέλαστους στους πολίτες, ενώ αποξένωσε θεσμικά όργανα, όπως το εκλεγμένο Ευρωκοινοβούλιο, το «κοινόν» των εκλεγμένων αντιπροσώπων των λαών της Ευρώπης, από τον πραγματικό λόγο ύπαρξής τους, ο οποίος δεν θα μπορούσε, σε συνθήκες ορθώς εννοούμενης δημοκρατίας, να είναι άλλος από τη συζήτηση και τη λήψη των αποφάσεων. Αυτό από μόνο του αποτελεί επαρκή απόδειξη του ότι προκειμένου να επεκτείνει και να εδραιώσει την επικυριαρχία του, ο νεοφιλελευθερισμός έχει ως προτεραιότητα την απογύμνωση της δημοκρατίας, την αποξένωση των λαών από την εξουσία. Ο νεοφιλελευθερισμός συνιστά άρνηση της δημοκρατίας.

Αποκατάσταση της έννοιας του πολίτη

Καθήκον, λοιπόν, της αριστεράς είναι η αποκατάσταση και θωράκιση της δημοκρατίας, ως το κατεξοχήν αντίβαρο στο νεοφιλελευθερισμό. Η αριστερά οφείλει, κατ’ αρχάς, να αποκαταστήσει στην ελληνική κοινωνία την έννοια του πολίτη, δηλαδή του ανθρώπου που τον απασχολούν τα κοινά, που δεν αδιαφορεί, που αποδέχεται και αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του. Του ανθρώπου που δεν αισθάνεται αναξιοπρεπής και απόβλητος, επειδή είναι φτωχός, που αποζητά να συμμετέχει και να συναποφασίζει, δηλαδή του χειραφετημένου πολίτη. Οφείλει να δημιουργήσει τις κοινωνικές εκείνες δομές, στις οποίες θα μπορούν να ακούγονται όλες οι φωνές, που τα στρώματα των κοινωνικά αποκλεισμένων θα έχουν τρόπο και δρόμο έκφρασης. Μικρές χαραμάδες δημοκρατίας, που θα τις πάρει η κοινωνία και θα τις κάνει λεωφόρους.
Αυτό, πιστεύω, πρέπει να είναι από τις κύριες προτεραιότητες. Και δεν μπορεί παρά να ξεκινήσει μέσα από το ίδιο το κόμμα μας. Το κόμμα, που με τόσο μόχθο καταφέραμε να χτίσουμε, μετά από πολύχρονες προσπάθειες συνεννόησης. Μιας συνεννόησης, που εξαρχής δεν ήθελε -και πρέπει πάντα να μη θέλει- να αποκλείσει καμιά φωνή, κανένα κομμάτι της αριστεράς.

*Η Πόπη Παπαθανασίου είναι μέλος  της Κ.Ε. του ΣΥΡΙΖΑ