Τα σοβαρά θεσμικά ζητήματα και τα δημοκρατικά ελλείμματα του νομοσχεδίου του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης με τίτλο «Ίδρυση Ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης – Συνεποπτεία της Η.ΔΙ.Κ.Α. Μ.Α.Ε. από τα Υπουργεία Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Υγείας», ανέδειξε η Βουλευτής Επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ–Προοδευτική Συμμαχία και ειδική αγορήτρια του κόμματος, Πόπη Τσαπανίδου, κατά τη σημερινή συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής.

Αρχικά, η κ. Τσαπανίδου επισήμανε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνολογικό εργαλείο αλλά έναν κεντρικό μηχανισμό άσκησης εξουσίας, που επηρεάζει αποφάσεις, ιεραρχεί ανάγκες και διαμορφώνει πολιτικές. Το κρίσιμο ερώτημα, όπως σημείωσε, δεν είναι η ταχύτητα υιοθέτησης της τεχνολογίας αλλά ποιος αποφασίζει, με ποια δεδομένα και υπό ποιον έλεγχο.

Η Βουλευτής στηλίτευσε την προσχηματική και βιαστική κοινοβουλευτική διαδικασία, με διαβούλευση εξπρές και απανωτές συνεδριάσεις επιτροπών, εν μέσω της συζήτησης του Κρατικού Προϋπολογισμού, γεγονός που, όπως σημείωσε, καταδεικνύει την απροθυμία της κυβέρνησης να ανοίξει μια ουσιαστική δημόσια συζήτηση για ένα τόσο κρίσιμο ζήτημα.

Στη συνέχεια, υπογράμμισε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ–ΠΣ στηρίζει τη δημιουργία δημόσιων ψηφιακών υποδομών και κρατικής τεχνογνωσίας στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Ωστόσο, η ίδρυση του «Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης – Φάρος» υπό το Υπερταμείο, με περιορισμένο κοινοβουλευτικό έλεγχο, αποκλεισμό της ακαδημαϊκής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών από τη διοίκηση καθώς και με παρεκκλίσεις από τη νομοθεσία περί δημοσίων συμβάσεων, συγκεντρώνει τεράστια τεχνολογική ισχύ χωρίς αντίστοιχες εγγυήσεις διαφάνειας και λογοδοσίας.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη διαχείριση των δεδομένων υγείας, τα οποία, όπως τόνισε, αποτελούν την πιο ευαίσθητη κατηγορία προσωπικών δεδομένων. Η μαζική συγκέντρωση και επεξεργασία τους από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης ενέχει τον κίνδυνο κατηγοριοποιήσεων πολιτών, αυτοματοποιημένων αποφάσεων και έμμεσων αποκλεισμών, χωρίς σαφές θεσμικό πλαίσιο ευθύνης και ουσιαστικές εγγυήσεις για τα δικαιώματα των πολιτών.

Όπως επεσήμανε, το νομοσχέδιο προβλέπει δευτερογενή χρήση δεδομένων υγείας με οικονομικά ανταλλάγματα, δεν ενσωματώνει ρητά τις ευρωπαϊκές εγγυήσεις για την αποτροπή πλήρως αυτοματοποιημένων αποφάσεων, προβλέπει αόριστης διάρκειας λειτουργία της Η.ΔΙ.Κ.Α. με διευρυμένες αρμοδιότητες και αφήνει τον έλεγχο της χρήσης των δεδομένων στον ίδιο φορέα που τα συλλέγει και τα αξιοποιεί.

Σε μια χώρα, που έχει βιώσει σοβαρά σκάνδαλα κακής χρήσης της τεχνολογίας και των δεδομένων – από την υπόθεση του Predator έως τις πρόσφατες διαρροές προσωπικών στοιχείων – η νομοθέτηση δεν μπορεί να γίνεται χωρίς θεσμική μνήμη και χωρίς αυστηρές δικλείδες ασφαλείας, σημείωσε η ειδική αγορήτρια του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.

Κλείνοντας την αρχική της τοποθέτηση, η Πόπη Τσαπανίδου έθεσε το κρίσιμο ερώτημα που παραμένει αναπάντητο από την κυβέρνηση: «Όταν ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης επηρεάζει αποφάσεις για τη ζωή και την υγεία των πολιτών, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν γίνει το λάθος;». Και κατέληξε σημειώνοντας ότι «το παρόν νομοσχέδιο δεν δίνει απάντηση και γι’ αυτό δεν μπορεί να στηριχθεί.»

Στη δευτερολογία της, η κ. Τσαπανίδου επανήλθε με έμφαση στο ζήτημα της ψηφιοποίησης του κράτους, επισημαίνοντας ότι η κυβέρνηση έχει μεταφέρει τη γραφειοκρατία σε ψηφιακό περιβάλλον χωρίς να τη θεραπεύσει. Αναφέρθηκε στο σημερινό περιστατικό με τους αγρότες, που είδαν αιφνιδιαστικά να αφαιρούνται χρήματα από τους λογαριασμούς τους, υπογραμμίζοντας ότι τέτοιες πρακτικές δεν μπορούν να βαφτίζονται “τεχνικά λάθη” αλλά συνιστούν πολιτικές επιλογές.

Επιπλέον, τόνισε την ανάγκη αντιμετώπισης του ψηφιακού αναλφαβητισμού, που κρατά τη χώρα στα χαμηλότερα επίπεδα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως επισήμανε, η εκπαίδευση και η ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων των πολιτών πρέπει να αποτελέσουν προτεραιότητα, ώστε οι ψηφιακές υποδομές και τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης να μπορούν να αξιοποιούνται με ασφάλεια, διαφάνεια και όφελος για όλους και όχι να γίνονται πηγή αποκλεισμών και αδικιών.

Φωτογραφία: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ / EUROKINISSI